Στον 21ο αιώνα, το ερώτημα «Πού πηγαίνουμε;» τίθεται μπροστά μας πιο έντονα από ποτέ, γιατί ζούμε μια εποχή αναστατώσεων. Η εποχή της δυτικής κυριαρχίας στον κόσμο φτάνει στο τέλος της. Ταυτόχρονα, η κλιματική αλλαγή απειλεί το οικοσύστημά μας. Η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) μάς ρίχνει σε μια κατάσταση όπου είναι δύσκολο να υπολογίσουμε πώς θα αλλάξει το μέλλον.
Η άφιξη ενός νέου παραδείγματος, της βιομηχανικής επανάστασης και της παγκοσμιοποίησης των ανταλλαγών, έκανε την ανθρώπινη ζωή άνετη και άνοιξε πολλές δυνατότητες για το μέλλον. Ταυτόχρονα, η ανθρωπότητα μπήκε στον δρόμο της απληστίας που πυροδότησαν η βιομηχανική επανάσταση και η διάδοση των ανταλλαγών. Είχαμε άλλοτε την αισιόδοξη άποψη ότι ολόκληρος ο κόσμος θα μπορούσε να αναπτυχθεί μαζί: η εποχή των ιδεολογιών του 20ού αιώνα, με τις πολλαπλές υποσχέσεις της για το μέλλον, ήταν η έκφρασή της. Σήμερα όμως, όχι μόνο πρέπει να εγκαταλείψουμε αυτή την αισιόδοξη άποψη, αλλά φτάσαμε στο σημείο να ανησυχούμε για το μέλλον της ανθρωπότητας εξαιτίας της ανθρώπινης απληστίας.
Πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, η ανθρώπινη οικονομική δραστηριότητα διεξαγόταν με τη μεγάλη προκείμενη ότι ο άνθρωπος δεν μπορούσε να βλάψει τη φύση. Μέσα σε αυτά τα όρια, η πολιτικοοικονομική σκέψη της Ανατολής και της Δύσης αναπτύχθηκε σύμφωνα με δύο διαφορετικά πρότυπα, το καθένα με τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία του. Σήμερα όμως, διακόσια χρόνια μετά τη βιομηχανική επανάσταση, αντιμετωπίζουμε άμεσα, για πρώτη φορά και χωρίς να το ξέρουμε, τα προβλήματα που έφερε στον άνθρωπο η βιομηχανική επανάσταση. Με την ξαφνική εμφάνιση προβλημάτων παγκόσμιας κλίμακας, ο άνθρωπος έφτασε σε μια κατάσταση όπου δεν ξέρει να προετοιμάσει τις κατάλληλες απαντήσεις.
Πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, το εμπόριο περιοριζόταν στην ανταλλαγή αγαθών για αμοιβαίο όφελος. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση όμως, με τη χρήση μιας προηγμένης τεχνικής και επιστήμης, οι σχέσεις ανάμεσα στον άνθρωπο, στη φύση και στα έθνη άλλαξαν με επαναστατικό τρόπο. Πρώτα, ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται μαζικά τους πόρους της γης και τους σπρώχνει γρήγορα σε μια μη βιώσιμη κατάσταση. Είναι η απληστία, που μόνο ο άνθρωπος έχει και κανένα άλλο ζώο, εκείνη που βρίσκεται σε δράση. Στο επίπεδο των εθνών, οι πόροι και τα αγαθά πέρασαν από την αμοιβαία επωφελή ανταλλαγή σε μια σχέση όπου είναι αντικείμενα απληστίας. Η επιδείνωση του χάσματος πλούτου ανάμεσα σε ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες, η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι πανδημίες που προκύπτουν από αυτήν έχουν όλες ως υπόβαθρο την απληστία που μόνο ο άνθρωπος έχει. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση, όταν τεράστια κεφάλαια συμμάχησαν με μια εθνική ισχύ ικανή να τα στηρίξει και απλώθηκαν στον κόσμο, η ανελέητη επιδίωξη του κέρδους έγινε δυνατή.
Η κλιματική αλλαγή, πρόβλημα που δημιούργησε ο άνθρωπος, επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο επιβιώνει ο άνθρωπος και, πέρα από αυτό, την ίδια τη δυνατότητά του να επιβιώσει. Ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης. Κάθε γενιά που ζει πάνω στη γη πρέπει να προστατεύει καλά το περιβάλλον και να το παραδίδει στην επόμενη. Η σημερινή γενιά όμως αποτυγχάνει ολοκληρωτικά σε αυτόν τον ρόλο. Κληροδοτεί στους απογόνους της μια κατάσταση όπου οι ζημιές μιας τεράστιας κλιματικής αλλαγής έχουν γίνει πια καθημερινότητα. Θέτει σε λειτουργία τον εγωισμό της «εκμεταλλευόμενη» τη φύση και δεν καταφέρνει να τον δαμάσει. Αυτή η τάση δρα με ιδιαίτερη δύναμη στον δυτικό πολιτισμό, που έκανε τη φύση «αντικείμενο κατάκτησης και διαχείρισης». Το δόγμα της κατάκτησης της φύσης των εξ αποκαλύψεως θρησκειών προεκτείνεται στη σκέψη του Καρτέσιου ότι πρέπει «να γίνουμε σαν κύριοι και κάτοχοι της φύσης». Η ανατολική σκέψη παίρνει άλλη κατεύθυνση σε αυτή τη σχέση ανθρώπου και φύσης. Η Ανατολή κατανοεί τον άνθρωπο ως μέρος της φύσης και τονίζει την αρμονία και την αμοιβαία άνθηση ανθρώπου και φύσης.
Η σημασία του ρόλου της Ανατολής δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μέσα σε έναν ή δύο αιώνες. Είναι δεμένη με τον ανατολικό πολιτισμό. Η Ανατολή είχε ήδη σχηματίσει έθνη-κράτη σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια πριν από τη Δύση. (Βέβαια, επειδή η Ανατολή έμαθε από τη δυτική δημοκρατία τον θεσμό της ειρηνικής αντικατάστασης των ηγετών, πρέπει να διακρίνουμε το έθνος-κράτος από το δημοκρατικό κράτος.) Ο σχηματισμός των εθνών-κρατών κάνει αναγκαστικά να γεννηθεί και να αναπτυχθεί μια πολιτική οικονομία του μινμπέν (民本主義), της διακυβέρνησης για τον λαό. Η Δύση άρχισε να σχηματίζει έθνη-κράτη μόνο μετά τις συνθήκες της Βεστφαλίας του 1648. Στη Δύση, η Ελλάδα και η Ρώμη ήταν συστήματα διακυβέρνησης κατακτητικών κρατών, και η χιλιετία του Μεσαίωνα έζησε κάτω από ένα σύστημα εξ αποκαλύψεως θρησκείας. Μόνο στον Διαφωτισμό η Δύση άνοιξε τα μάτια της στην ανατολική σκέψη. Οι δυτικοί στοχαστές γοητεύτηκαν τότε από την ανατολική «φυσική φιλοσοφία». Στην πολιτική οικονομία, η Δύση επηρεάστηκε βαθιά από την ταοϊστική ιδέα της μη-πράξης (ου-γουέι, 無爲) και θεμελίωσε το laissez-faire. Η επίδραση των Γάλλων φυσιοκρατών ήταν μεγάλη.
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, τα πολιτικοοικονομικά συστήματα της Ανατολής και της Δύσης πήραν διαφορετικές μορφές. Η Ανατολή πρόβαλε την ιδέα της μη-πράξης, που διαχειρίζεται την ατομική αυτονομία σύμφωνα με την αρχή ότι το ιδιωτικό και το δημόσιο συμφέρον συγκρούονται. Η Δύση, αποφεύγοντας την παρέμβαση του κράτους, άφησε την ατομική αυτονομία στον εαυτό της. Η θεωρία του «αόρατου χεριού» (invisible hand) του Άνταμ Σμιθ κατέληξε να αντιπροσωπεύει αυτή τη θέση: τη θεωρία ότι το δημόσιο και το ιδιωτικό συμφέρον συγκλίνουν. Η ανατολική πολιτική οικονομία προβάλλει όχι ένα αόρατο χέρι αλλά τον τρόπο διαχείρισης του «αρπακτικού χεριού», ώστε να εξασφαλιστεί η ατομική αυτονομία. Αυτή είναι η ίδια η ουσία της ιδέας της μη-πράξης.
Το χάσμα ανάμεσα στα πολιτικοοικονομικά συστήματα της Ανατολής και της Δύσης έφερε σιγά σιγά στο φως τα αποτελέσματά του. Στη Δύση, το χάσμα πλουσίων και φτωχών μεγαλώνει μέρα με τη μέρα και πολώνει την κοινωνία. Γίνεται το μεγαλύτερο εμπόδιο της δυτικής πολιτικής και οικονομίας. Ορισμένοι προβλέπουν ότι η επιδείνωση της πόλωσης θα καταλήξει να αποδυναμώσει το φιλελεύθερο και δημοκρατικό σύστημα που υπερασπίζεται η Δύση.
Η επιδίωξη της απληστίας, όπου ο νικητής του ανταγωνισμού ανάμεσα στα έθνη τα παίρνει όλα, βρέθηκε ιδίως στο προσκήνιο στην εποχή της κατάκτησης του κόσμου από τη Δύση. Επειδή συνέπεσε με τη βιομηχανική επανάσταση, η Δύση κατέληξε να κυριαρχεί στον κόσμο. Οι τελευταίοι αιώνες κύλησαν ως αιώνες δυτικής κυριαρχίας στον κόσμο. Σήμερα όμως, στον 21ο αιώνα, ο κόσμος μπήκε σε μια νέα φάση. Μέσα στην κατάκτηση του κόσμου από τη Δύση, η άνοδος της Ανατολής έφερε τον κόσμο σε μια νέα φάση. Εξαιτίας της βιομηχανικής επανάστασης, οι ανταλλαγές απλώθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο και προκάλεσαν την κλιματική αλλαγή. Ταυτόχρονα, η επέκταση των ανταλλαγών οδήγησε στην άπληστη επιδίωξη των ανθρώπινων και υλικών πόρων ολόκληρου του κόσμου και περνά σήμερα στην εποχή της επανάστασης της ΤΝ.
Η δυτική κυριαρχία στον κόσμο, που άρχισε με τη βιομηχανική επανάσταση, αποδυναμώνεται έντονα με την είσοδο στον 21ο αιώνα. Πώς θα είναι ο κόσμος του αύριο; Η άνοδος της Ανατολής παίζει μεγάλο ρόλο για να φανταστούμε τον κόσμο που έρχεται. Η βιομηχανική επανάσταση, που έκανε δυνατή τη δυτική κυριαρχία στον κόσμο, ήταν αποκλειστικό κτήμα της Δύσης. Η επανάσταση της ΤΝ όμως που ανατέλλει είναι δύσκολο να τη φανταστούμε χωρίς την επιρροή της Ανατολής: της Κίνας, της Κορέας, της Ιαπωνίας. Αν η βιομηχανική επανάσταση ήταν μια «επανάσταση των μυών», η επανάσταση της ΤΝ είναι μια «επανάσταση του πνεύματος». Πολλές εκβάσεις και ερμηνείες είναι δυνατές, ένα φαινόμενο όμως διασχίζει τις δύο επαναστάσεις: η αύξηση της παραγωγικότητας, που συνοδεύεται από την επιδείνωση του χάσματος πλουσίων και φτωχών, δηλαδή από την πόλωση της κοινωνίας. Πώς θα αντιμετωπίσουμε την επανάσταση της ΤΝ, που παρομοιάζεται με δίκοπο μαχαίρι;