Wschód i Zachód

Pod koniec życia, w 1897 roku na Tahiti, Paul Gauguin zatytułował jeden ze swoich obrazów „Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?”. Części Wschodu i Zachodu noszą podobne tytuły: „Skąd przychodzimy”, „Kim jesteśmy” i „Dokąd zmierzamy”. Te trzy pytania dotyczą przeszłości, teraźniejszości i przyszłości człowieka. Udzielano na nie wielu odpowiedzi, lecz żadna nie okazała się wieczna. Również ta książka jest jedynie próbą zmierzenia się z pytaniem, na które nie ma odpowiedzi.

Dlaczego Wschód i Zachód? Odpowiedzi na te pytania starałem się szukać w porównaniu cywilizacji Wschodu i Zachodu. Aż do czasów nowożytnych, do XV wieku, Wschód i Zachód żyły w odrębnych światach. Dopóki nie było między nimi wymiany, porównywanie obu cywilizacji nie miało żadnego sensu. Potem, pod koniec XV wieku, Vasco da Gama odkrył bezpośrednią drogę morską i zaczęła się wymiana między cywilizacjami Wschodu i Zachodu. W XVII wieku Leibniz wiązał z cywilizacją Wschodu wielkie nadzieje. Uważał, że obie cywilizacje się uzupełniają i że każda może się wiele nauczyć od drugiej: Zachód, jego zdaniem, wyprzedzał Wschód w geometrii i naukach przyrodniczych, Wschód zaś Zachód w etyce moralnej oraz w życiu politycznym i społecznym. Marzyła mu się harmonia cywilizacji Wschodu i Zachodu, w której jedna uzupełniałaby drugą, i sądził, że cała ludzkość zyska, gdy naukowa racjonalność Zachodu połączy się z moralną mądrością Wschodu.

Przeczytaj całą przedmowę →