Kavram çiftleri

Görünmeyen doğa felsefesinin özüdür, görünen de vahiy dininin. Hakikatin var olduğunu kabul ettiği için görünmeyen, Batı’nın agnostisizmi değildir.

Kısım 1, bölüm 1 · Dao ve Tanrı kavramları neden, ne zaman ve nasıl oluştu?

Mucizeleri kabul eden vahiy dininden farklı olarak, Doğu’ya hükmeden Dao doğayı dile getiren bir doğa felsefesidir. Bu yüzden Doğu’da doğaüstü bir din doğmadı.

Kısım 1, bölüm 2 · Dao ve Tanrı: Doğa ve evren nereden geldi, nasıl işler?

Daodejing ve Musa’nın beş kitabı önce Dao’yu ya da Tanrı’yı koyar, sonra evrenin kökenini ve yasalarını açıklar.

Kısım 1, bölüm 2 · Dao ve Tanrı: Doğa ve evren nereden geldi, nasıl işler?

Yokluk ile varlık arasındaki değişim Doğu’nun kozmik ilkesi oldu; yalnızca varlığın var olduğunu söyleyen varlık felsefesi ise Batı’nın.

Kısım 1, bölüm 2 · Dao ve Tanrı: Doğa ve evren nereden geldi, nasıl işler?

İkisi de binlerce yıl boyunca belirleyici anlarda geleceği öngörmeye yaradı. Ama Yijing’in değişim felsefesi, Taoculuk ve Konfüçyüsçülük aracılığıyla, Doğu düşüncesinde hâlâ yaşıyor.

Kısım 1, bölüm 2 · Dao ve Tanrı: Doğa ve evren nereden geldi, nasıl işler?

Görünmeyenin Dao’su mutlak olanı olumsuzlama yoluyla dile getirir; görünenin Tanrı’sı insan biçiminde belirir.

Kısım 1, bölüm 3 · Dao ve Tanrı insana nasıl davranır?

İnsan eyleminin kaynağı. Eylemsizlik Daodejing’de Dao’nun eyleminin kaynağı olarak, kasıtlı eylem vahiy dininde Tanrı’nın yasası olarak görünür.

Kısım 1, bölüm 3 · Dao ve Tanrı insana nasıl davranır?

Eylemsizliğe değer veren Doğu’da önce ahlak gelir; kasıtlı eyleme değer veren Batı’da önce hukuk.

Kısım 1, bölüm 3 · Dao ve Tanrı insana nasıl davranır?

İnsan eyleminin ölçütü. Yin ve yang düşüncesi değişim felsefesini izler; iyi ve kötü düşüncesi varlık felsefesinden doğar.

Kısım 1, bölüm 3 · Dao ve Tanrı insana nasıl davranır?

Rekabette Batı saldırıyı ve zaferi hedefler; Doğu konumunun gücünü genişletmeye çalışır. Go göreli bir zafer arar.

Kısım 1, bölüm 3 · Dao ve Tanrı insana nasıl davranır?

Taoculuk, Konfüçyüsçülük ve Budizm kabileciliği reddeder ve ilişkiselliği savunur. İlişkisellik bireyin bağımsızlığından vazgeçmez.

Kısım 1, bölüm 4 · Dao ve Tanrı, Doğu ve Batı uygarlıklarının eksenleri

Modern fizikte karşıtlığın yerini alan tamamlayıcılık doğa bilimlerinde yerleşti, ama insan bilimlerini ancak yavaş yavaş kazanıyor.

Kısım 1, bölüm 4 · Dao ve Tanrı, Doğu ve Batı uygarlıklarının eksenleri

17. ve 18. yüzyıllarda Dao ile Tanrı’nın diyaloğu. Aydınlanmanın Batılı düşünürleri sonunda Doğu’nun doğa felsefesine yaklaştı.

Kısım 1, bölüm 4 · Dao ve Tanrı, Doğu ve Batı uygarlıklarının eksenleri

Zihnin içgüdüden daha önemli olup olmadığı sorusu, Doğu’nun insan doğası kuramında, zihin ile bedenin birliğinde, hiç doğmaz.

Kısım 2, bölüm 2 · Zihin (精神) içgüdüden (本能) daha mı önemlidir?

Batı’nın toplum sözleşmesi kuramı, bin yılı aşkın süre Batı’ya hükmeden Tanrı ile insan arasındaki ahitten doğdu. Doğu onun yerine karakter eğitimini koyar.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

Batı kuramı insan doğasının değişmediğini savunur; Doğu kuramı insan karakterinin doğuştan gelen doğanın sınırları içinde değiştiğini görür.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

Yazarın imgesi. Zihni, Locke’un boş levhası gibi, bir ışık kaynağı saymak, zihnin içgüdüden kurtulabileceğine inanma tehlikesini taşır.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

İnsan “kader içinde özgürlük” koşuluyla doğar. Doğa ile eğitim meselesi Doğu’nun yoluyla çözülürse determinizm ile özgür irade sorunu ortadan kalkar.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

Batı’nın vizyonu büyük ve görkemlidir, ama temel sorunu gerçekçilik eksikliğidir. Doğu’nun peşinden koştuğu bir vizyon değil, ilişkilerin uyumudur.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

İnsan doğasının amacı. İlişkisellik hayatın anlamını arar; bireycilik mutluluğu.

Kısım 2, bölüm 3 · Doğu’nun ve Batı’nın insan doğası kuramları: İnsan doğası değişir mi, yoksa sabit midir?

Konfüçyüs’ün ren’i İsa’nın komşu sevgisinden hiçbir şekilde farklı değildir. Her düşüncenin üstünde bir ahlaktır ve şu sorunun yanıtıdır: “Tanrı olmadan insan nasıl iyi olabilir?”

Kısım 2, bölüm 4 · İnsan Tanrı olmadan nasıl iyi olabilir?

Aynı ahlak, farklı temellerde. Batılı doğacılar da ahlakın Tanrı’nın buyruğu değil, doğanın öğüdü olduğunu anlamaya başladı.

Kısım 2, bölüm 4 · İnsan Tanrı olmadan nasıl iyi olabilir?

Özgecilik nedir? Doğu özgecilikte aydınlanmış bencillik (enlightened self-interest) görür.

Kısım 2, bölüm 4 · İnsan Tanrı olmadan nasıl iyi olabilir?

Doğu ulus-devletleri Batı’dan neredeyse iki bin yıl önce kurdu ve ulus-devlet kaçınılmaz olarak minben ekonomi politiğini doğurur.

Kısım 3, bölüm 2 · Doğu’da ve Batı’da ulus devletin ortaya çıkışı ve ekonomi politiğin doğuşu

Taocu eylemsizlikten esinlenen Fransız fizyokratlar laissez-faire’i Batı’da yaydı.

Kısım 3, bölüm 2 · Doğu’da ve Batı’da ulus devletin ortaya çıkışı ve ekonomi politiğin doğuşu

Ekonomi politiğin felsefesinde bencillik, insanın kapan elinin ta kendisidir. Doğu’nun ekonomi politiği bu elin nasıl yönetileceğini sorar.

Kısım 3, bölüm 3 · Doğu ile Batı arasındaki ekonomi politik uçurumu: Özel çıkar ile kamu yararının çatışması ile yakınsaması

Özel çıkar ile kamu yararının kendiliğinden yakınsadığını düşünen modern Batılı iktisat düşünürlerinden farklı olarak, Doğu bunların çatıştığını savunur.

Kısım 3, bölüm 3 · Doğu ile Batı arasındaki ekonomi politik uçurumu: Özel çıkar ile kamu yararının çatışması ile yakınsaması

Sanayi Devrimi’ni ve yapay zekâ devrimini boydan boya kesen, verimlilik artışına eşlik eden kutuplaşmadır. Onun karşısında, özel çıkar ile kamu yararının çatışması kuramına dayanan Doğu’nun shuzhi’si durur.

Kısım 3, bölüm 4 · Yapay zekâ devrimi bizi nereye götürüyor? Kutuplaşma ile shuzhi (術治)