Begrippenparen
De tegengestelde paren waarnaar de auteur het hele boek door terugkeert. Links het Oosten, rechts het Westen. Elk paar leidt naar het hoofdstuk dat het introduceert.
Deel 1 Waar komen wij vandaan: de Dao (道) tegenover God (神)
- Het niet-geopenbaarde
(不顯)De waarheid bestaat, maar laat zich niet zeggen: “De Dao die gezegd kan worden, is niet de eeuwige Dao” Het geopenbaarde (示顯)De waarheid laat zich zeggen: openbaring en dogma Het niet-geopenbaarde is de kern van de natuurfilosofie, zoals het geopenbaarde de kern van de geopenbaarde religie is. Omdat het erkent dat de waarheid bestaat, is het niet-geopenbaarde geen westers agnosticisme.
Deel 1, hoofdstuk 1 · Waarom, wanneer en hoe zijn de begrippen Dao en God ontstaan?
- De Dao
(道)De wet van de natuur God (神)Een wezen boven de natuur Anders dan de geopenbaarde religie, die wonderen erkent, is de Dao die over het Oosten heerst een natuurfilosofie die de natuur uitdrukt. Daarom ontstond er in het Oosten geen bovennatuurlijke religie.
Deel 1, hoofdstuk 2 · De Dao en God: waar komen de natuur en het heelal vandaan, en hoe bewegen ze?
- Het niet-zijn
(無)De Dao maakt het niet-zijn tot de oorsprong van het heelal Het zijn (有)God maakt het zijn tot de oorsprong van het heelal De Daodejing en de vijf boeken van Mozes stellen eerst de Dao of God, en verklaren daarna de oorsprong en de wetten van het heelal.
Deel 1, hoofdstuk 2 · De Dao en God: waar komen de natuur en het heelal vandaan, en hoe bewegen ze?
- De filosofie van de verandering
(變化論)Het niet-zijn en het zijn gaan in elkaar over De filosofie van het zijn (存在論)Het zijn begint met Gods schepping van hemel en aarde De verandering tussen niet-zijn en zijn werd het kosmische beginsel van het Oosten; de filosofie van het zijn, waarvoor alleen het zijn bestaat, dat van het Westen.
Deel 1, hoofdstuk 2 · De Dao en God: waar komen de natuur en het heelal vandaan, en hoe bewegen ze?
- De Yijing
(易經)De toekomst voorzien via de verandering Het orakel (神託)De toekomst bevragen via het zijn Beide dienden duizenden jaren om op beslissende momenten de toekomst te voorzien. Maar de filosofie van de verandering van de Yijing leeft, via het taoïsme en het confucianisme, nog altijd voort in het oosterse denken.
Deel 1, hoofdstuk 2 · De Dao en God: waar komen de natuur en het heelal vandaan, en hoe bewegen ze?
- Negatieve theologieDe Dao zegt: “Ik ben niet welwillend” AntropomorfismeGod is goed
De Dao van het niet-geopenbaarde drukt het absolute uit door ontkenning; de God van het geopenbaarde verschijnt in menselijke gedaante.
Deel 1, hoofdstuk 3 · Hoe behandelen de Dao en God de mens?
- Het niet-handelen
(無爲)De beweging op het juiste moment: “handelen door niet-handelen” (爲無爲) Het doelgerichte handelen (有爲)Het handelen zoals Gods wet het vastlegt De bron van het menselijk handelen. Het niet-handelen verschijnt in de Daodejing als de bron van het handelen van de Dao; het doelgerichte handelen in de geopenbaarde religie als Gods wet.
Deel 1, hoofdstuk 3 · Hoe behandelen de Dao en God de mens?
- Een cultuur van de ethiekDe ethiek weegt zwaarder dan de wet Een cultuur van het rechtDe rechtsstaat weegt zwaarder dan de ethiek
In het Oosten, dat het niet-handelen waardeert, komt de ethiek eerst; in het Westen, dat het doelgerichte handelen waardeert, het recht.
Deel 1, hoofdstuk 3 · Hoe behandelen de Dao en God de mens?
- Yin en yang
(陰陽)De zaken van de mens zien in verandering en harmonie, in voorspoed en tegenspoed (吉凶) Goed en kwaad (善惡)De zaken van de mens zien in het zijn en de tegenstelling, in goed en kwaad De maatstaf van het menselijk handelen. Het denken in yin en yang volgt de filosofie van de verandering; het denken in goed en kwaad komt voort uit de filosofie van het zijn.
Deel 1, hoofdstuk 3 · Hoe behandelen de Dao en God de mens?
- Het go-spelDe shi (勢) uitbreiden: De kunst van het oorlogvoeren van Sunzi SchakenAanvallen en winnen: Clausewitz
In de wedijver mikt het Westen op aanval en overwinning; het Oosten legt zich toe op het uitbreiden van de kracht van zijn positie. Go zoekt een relatieve overwinning.
Deel 1, hoofdstuk 3 · Hoe behandelen de Dao en God de mens?
- RelationalismeHet eigen belang bewaken met oog voor de ander IndividualismeHet individu is de kern van de beschaving
Het taoïsme, het confucianisme en het boeddhisme wijzen het tribalisme af en verdedigen het relationalisme. Het relationalisme geeft de onafhankelijkheid van het individu niet op.
Deel 1, hoofdstuk 4 · De Dao en God, de assen van de beschavingen van Oost en West
- ComplementariteitModerne natuurkunde: yin en yang vullen elkaar aan TegenstellingKlassieke natuurkunde: goed en kwaad staan tegenover elkaar
De complementariteit, die in de moderne natuurkunde de plaats van de tegenstelling innam, heeft zich in de natuurwetenschappen gevestigd, maar verovert de geesteswetenschappen slechts langzaam.
Deel 1, hoofdstuk 4 · De Dao en God, de assen van de beschavingen van Oost en West
- Confucius · Laozi · XunziDe natuurfilosofie van het Oosten Voltaire · Rousseau · Spinoza“God en de natuur zijn één”, “Terug naar de natuur”
De dialoog tussen de Dao en God in de zeventiende en achttiende eeuw. De westerse denkers van de Verlichting naderden uiteindelijk de natuurfilosofie van het Oosten.
Deel 1, hoofdstuk 4 · De Dao en God, de assen van de beschavingen van Oost en West
Deel 2 Wie zijn wij: de eenheid van geest en lichaam (心身一體) tegenover de strijd tussen geest en vlees (靈肉鬪爭)
- Geest en lichaam
(心身) · de leer van li en qi (理氣論)Geest en instinct vullen elkaar aan Het dualisme van geest en instinctDescartes: de ziel woont apart, in de pijnappelklier De vraag of de geest zwaarder weegt dan het instinct komt niet op in de oosterse leer van de menselijke natuur, de leer van de eenheid van geest en lichaam.
Deel 2, hoofdstuk 2 · Is de geest (精神) belangrijker dan het instinct (本能)?
- KaraktervormingHet karakter wordt gevormd binnen de grenzen van de aangeboren natuur Het maatschappelijk verdragEen theorie geboren uit het verbond tussen God en de mens
De westerse theorie van het maatschappelijk verdrag kwam voort uit het verbond tussen God en de mens, dat meer dan duizend jaar over het Westen heerste. In de plaats daarvan stelt het Oosten de karaktervorming.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- Goed noch slecht · goed · slechtGaozi, Mencius, Xunzi: een veranderlijk menselijk karakter Slecht · goed · het onbeschreven bladHobbes, Rousseau, Locke: een onveranderlijke menselijke natuur
De westerse theorie houdt vol dat de menselijke natuur niet verandert; de oosterse ziet het menselijk karakter veranderen binnen de grenzen van de aangeboren natuur.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- De geest als spiegelHet instinct zendt het licht uit, de geest weerkaatst het De geest als lichtbronDe geest straalt uit zichzelf en maakt zich los van het instinct
Het beeld van de auteur. De geest voor een lichtbron houden, zoals het onbeschreven blad van Locke, brengt het gevaar mee te geloven dat de geest zich van het instinct kan losmaken.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- Vrijheid binnen het lotDe geest is vrij binnen de grenzen van het instinctieve lot Determinisme tegenover vrije wilEen probleem geboren uit het geloof dat God de mens schept en over hem waakt
De mens wordt geboren met de voorwaarde van “vrijheid binnen het lot”. Wie de kwestie van aanleg en opvoeding op oosterse wijze oplost, ziet het probleem van determinisme en vrije wil verdwijnen.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- De werkelijkheid besturenHarmonie in de menselijke verhoudingen, met voortdurende inspanning Het ideaal najagenEen visie voor de hele mensheid: religie en ideologie
De visie van het Westen is groots en indrukwekkend, maar haar fundamentele probleem is een gebrek aan realisme. Wat het Oosten najaagt, is geen visie, maar harmonie in de verhoudingen.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- De zin van het levenRelationalisme: een ethiek gegrond op zichzelf en de ander Het geluk van het individuIndividualisme: het zoeken naar het paradijs of het geluk
Het doel van de menselijke natuur. Het relationalisme zoekt de zin van het leven; het individualisme het geluk.
Deel 2, hoofdstuk 3 · De leren van de menselijke natuur in Oost en West: verandert de menselijke natuur, of ligt ze vast?
- Ren
(仁)Confucius: de mensen liefhebben Liefde (愛)Jezus: de naaste liefhebben De ren van Confucius verschilt in niets van de naastenliefde van Jezus. Het is een ethiek boven elk denken, en het antwoord op de vraag: “Hoe kan de mens zonder God goed zijn?”
Deel 2, hoofdstuk 4 · Hoe kan de mens goed zijn zonder God?
- De raad van de natuurEthiek is wat de natuur aanraadt Het gebod van GodEthiek is wat God gebiedt
Dezelfde ethiek, anders gegrond. Ook westerse naturalisten zijn gaan begrijpen dat de ethiek geen gebod van God is, maar een raad van de natuur.
Deel 2, hoofdstuk 4 · Hoe kan de mens goed zijn zonder God?
- Verlicht eigenbelangAltruïsme ligt in de menselijke natuur besloten Het opofferen van het eigenbelangAltruïsme is afzien van het eigenbelang
Wat is altruïsme? Het Oosten ziet in het altruïsme een verlicht eigenbelang (enlightened self-interest).
Deel 2, hoofdstuk 4 · Hoe kan de mens goed zijn zonder God?
Deel 3 Waar gaan we heen?
- Minben
(民本主義)Een politiek-economisch ideaal dat zich vroeg in het Oosten ontwikkelde Democratie (民主主義)Een staatsvorm die ontstond met de natiestaten van de zeventiende en achttiende eeuw Het Oosten vormde bijna tweeduizend jaar vóór het Westen natiestaten, en de natiestaat brengt onvermijdelijk een politieke economie van het minben voort.
Deel 3, hoofdstuk 2 · Het ontstaan van de natiestaat in Oost en West, en de geboorte van de politieke economie
- Het niet-handelen
(無爲): de vrijheid besturenEigenbelang en algemeen belang botsen; daarom moet de vrijheid van het individu worden bestuurd Laissez-faire (自由放任): de vrijheid aan zichzelf overlatenDe staat onthoudt zich, en de vrijheid van het individu wordt aan zichzelf overgelaten De Franse fysiocraten, geïnspireerd door het taoïstische niet-handelen, verspreidden laissez-faire in het Westen.
Deel 3, hoofdstuk 2 · Het ontstaan van de natiestaat in Oost en West, en de geboorte van de politieke economie
- De grijpende handDe hand besturen van de vorst die het volk afneemt wat van het volk is De onzichtbare handAdam Smith: de afzonderlijke belangen tellen op tot het algemeen belang
In de filosofie van de politieke economie is het egoïsme juist de grijpende hand van de mens. De oosterse politieke economie vraagt hoe die hand te besturen.
Deel 3, hoofdstuk 3 · De politiek-economische kloof tussen Oost en West: de botsing van eigenbelang en algemeen belang tegenover hun samenvallen
- De botsing van eigenbelang en algemeen belang“Hoe meer wetten, hoe meer dieven” De convergentie van eigenbelang en algemeen belangMandeville, De fabel van de bijen
Anders dan de moderne westerse economische denkers, voor wie eigenbelang en algemeen belang vanzelf samenvallen, houdt het Oosten vol dat ze botsen.
Deel 3, hoofdstuk 3 · De politiek-economische kloof tussen Oost en West: de botsing van eigenbelang en algemeen belang tegenover hun samenvallen
- Het shuzhi
(術治)Een filosofie die het algemeen belang beschermt tegen het eigenbelang De polarisatie (兩極化)Geboren uit het najagen van het eigenbelang ten koste van het algemeen belang Wat door de Industriële Revolutie en de AI-revolutie heen loopt, is de polarisatie die de groei van de productiviteit begeleidt. Daartegenover staat het oosterse shuzhi, gegrond op de theorie van de botsing van eigenbelang en algemeen belang.
Deel 3, hoofdstuk 4 · Waar voert de AI-revolutie ons heen? De polarisatie tegenover het shuzhi (術治)