Tunapoingia karne ya 21, swali “Tunaelekea wapi?” linatukabili kwa nguvu kuliko wakati mwingine wowote. Ni kwa sababu tunaishi katika kipindi cha misukosuko mikubwa. Enzi ya Magharibi kuutawala ulimwengu inakaribia mwisho wake. Wakati huo huo, mabadiliko ya tabianchi yanatishia mfumo wetu wa ikolojia. Mapinduzi ya akili bandia (AI) yanatusukuma katika hali ambayo ni vigumu kukadiria jinsi siku zijazo zitakavyobadilika.
Kujitokeza kwa dhana-mfumo mpya, yaani Mapinduzi ya Viwanda na utandawazi wa biashara, kuliyafanya maisha ya binadamu kuwa ya starehe na kufungua uwezekano mwingi kwa siku zijazo. Wakati huo huo, ubinadamu uliingia katika njia ya uchoyo iliyochochewa na Mapinduzi ya Viwanda na kuenea kwa biashara. Zamani tulikuwa na mtazamo wa matumaini kwamba ulimwengu wote ungeweza kuendelea pamoja. Enzi ya itikadi ya karne ya 20, iliyoahidi aina zote za siku zijazo, ndiyo hiyo. Lakini sasa, si tu kwamba tunapaswa kuuacha mtazamo huo wa matumaini, bali tumefikia hali ya kuhangaikia mustakabali wa ubinadamu kwa sababu ya uchoyo wa binadamu.
Kabla ya Mapinduzi ya Viwanda, shughuli za kiuchumi za binadamu zilifanyika chini ya dhana kuu kwamba binadamu hawezi kuyadhuru maumbile. Ndani ya mipaka hii, fikra za uchumi wa kisiasa za Mashariki na Magharibi zilikua zikiunda mitindo miwili tofauti, kila mmoja ukionyesha nguvu na udhaifu wake. Lakini sasa, miaka mia mbili baada ya Mapinduzi ya Viwanda, kwa mara ya kwanza, bila sisi kujua, tunakabiliana moja kwa moja na matatizo ambayo Mapinduzi ya Viwanda yamemletea binadamu. Pamoja na kujitokeza ghafla kwa matatizo ya dunia nzima, binadamu amefikia hali ambapo hawezi kuandaa ipasavyo hatua za kuyakabili.
Kabla ya Mapinduzi ya Viwanda, biashara iliishia katika kubadilishana bidhaa kwa manufaa ya pande zote. Lakini baada ya Mapinduzi ya Viwanda, kwa kutumia teknolojia na sayansi zilizoendelea, uhusiano kati ya binadamu na maumbile, na kati ya mataifa, ulibadilika kwa namna ya kimapinduzi. Kwanza, binadamu anatumia rasilimali za dunia kwa wingi mkubwa na kuzisukuma kwa kasi kuelekea hali isiyo endelevu. Ni uchoyo, ambao binadamu peke yake anao na ambao hakuna mnyama mwingine aliye nao, unaofanya kazi hapa. Katika ngazi ya mataifa, rasilimali na bidhaa zimevuka kubadilishana kwa manufaa ya pande zote na kuingia katika uhusiano ambao ni vitu vya uchoyo. Kuongezeka kwa pengo la utajiri kati ya nchi zilizoendelea na zinazoendelea, ongezeko la joto duniani na milipuko ya magonjwa inayotokana nalo, vyote vina uchoyo, alio nao binadamu peke yake, kama msingi wake. Baada ya Mapinduzi ya Viwanda, mtaji mkubwa mno ulipoungana na nguvu ya taifa inayouunga mkono na kuenea duniani, kutafuta faida bila huruma kukawezekana.
Mabadiliko ya tabianchi, tatizo lililoundwa na binadamu, yanaathiri moja kwa moja njia ya binadamu ya kuishi na, zaidi ya hapo, uwezekano wake wa kunusurika. Binadamu ni sehemu ya maumbile. Kila kizazi kinachoishi duniani kinapaswa kuyalinda vizuri mazingira na kuyarithisha kwa kizazi kijacho. Lakini kizazi cha sasa kinashindwa kabisa katika jukumu hili. Kinawarithisha wazao wake hali ambayo madhara ya mabadiliko makubwa ya tabianchi sasa yamekuwa ya kila siku. Kinaendesha kujipendelea kwake kwa njia ya “kunyonya” maumbile, na hakiwezi kukudhibiti. Mwelekeo huu unafanya kazi kwa nguvu hasa katika ustaarabu wa Magharibi, ulioyafanya maumbile kuwa “kitu cha kushinda na kusimamia”. Fundisho la dini za ufunuo la kuyashinda maumbile linaendelea katika wazo la Descartes kwamba “binadamu ni bwana wa maumbile”. Katika fikra za Mashariki, uhusiano huu wa binadamu na maumbile unachukua mwelekeo tofauti. Mashariki inamwelewa binadamu kama sehemu ya maumbile na inasisitiza upatanifu na kustawi pamoja kwa binadamu na maumbile.
Kwamba jukumu la Mashariki limekuwa muhimu si jambo lililotokea ghafla katika karne moja au mbili. Limefungamana na ustaarabu wa Mashariki. Mashariki ilikuwa tayari imeunda mataifa-dola karibu miaka elfu mbili kabla ya Magharibi. (Bila shaka, kwa kuwa Mashariki imejifunza kutoka kwa demokrasia ya Magharibi taasisi ya kubadilisha viongozi kwa amani, ni lazima kutofautisha taifa-dola na dola la kidemokrasia.) Katika kuundwa kwa taifa-dola, mfumo wa uchumi wa kisiasa wa minben (民本主義), utawala kwa ajili ya watu, kwa lazima huzaliwa na kukua. Magharibi ilianza kuunda mataifa-dola tu baada ya Mikataba ya Westphalia ya mwaka 1648. Tukiitazama Magharibi, Ugiriki na Roma ilikuwa mifumo ya utawala wa dola za kishindaji, na miaka elfu ya Zama za Kati iliishi chini ya mfumo wa dini ya ufunuo. Ni katika enzi ya Mwangaza tu ndipo Magharibi ilipofumbua macho kuziona fikra za Mashariki. Wakati huo wanafikra wa Magharibi walivutiwa sana na “falsafa ya asili” ya Mashariki. Kuhusiana na uchumi wa kisiasa, Magharibi iliathiriwa sana na fikra ya Utao ya kutotenda (wuwei, 無爲) na ikaanzisha itikadi ya laissez-faire. Athari ya wanafiziokrasia wa Kifaransa ilikuwa kubwa.
Katika mchakato huu, mifumo ya uchumi wa kisiasa ya Mashariki na Magharibi ilichukua sura tofauti. Mashariki iliweka mbele fikra ya kutotenda, inayosimamia uhuru wa kujiamulia wa mtu binafsi kwa kanuni kwamba maslahi binafsi na maslahi ya umma hugongana. Magharibi, ikiepuka kuingilia kwa dola, iliuacha uhuru wa kujiamulia wa mtu binafsi ujiendeshe wenyewe. Nadharia ya Adam Smith ya “mkono usioonekana” (invisible hand) ilikuja kuuwakilisha msimamo huu. Ni nadharia kwamba maslahi ya umma na maslahi binafsi hukutana. Uchumi wa kisiasa wa Mashariki unaweka mbele si mkono usioonekana, bali jinsi ya kuusimamia “mkono unaonyakua” ili kuhakikisha uhuru wa kujiamulia wa mtu binafsi. Hiki ndicho kiini cha fikra ya kutotenda.
Pengo hili kati ya mifumo ya uchumi wa kisiasa ya Mashariki na Magharibi lilianza polepole kudhihirisha matokeo yake. Katika Magharibi, pengo kati ya matajiri na maskini linazidi kukua siku hadi siku, na kuleta mgawanyiko wa ncha mbili katika jamii. Linakuwa kikwazo kikubwa zaidi cha siasa na uchumi wa Magharibi. Baadhi wanakisia kwamba kupanuka kwa mgawanyiko wa ncha mbili hatimaye kutadhoofisha mfumo wa kiliberali na wa kidemokrasia unaotetewa na Magharibi.
Kufuatilia uchoyo, ambapo mshindi wa ushindani kati ya mataifa anachukua kila kitu, kulipata umaarufu mkubwa hasa katika enzi ya Magharibi kuushinda ulimwengu. Kwa kuwa hili lililingana kwa wakati na Mapinduzi ya Viwanda, Magharibi ikaja kuutawala ulimwengu. Karne chache zilizopita zimeendelea kama karne za Magharibi kuutawala ulimwengu. Lakini sasa, katika karne ya 21, ulimwengu umeingia katika awamu mpya. Katikati ya Magharibi kuushinda ulimwengu, kuinuka kwa Mashariki kumeuweka ulimwengu katika awamu mpya. Kutokana na Mapinduzi ya Viwanda, biashara ilipanuka duniani kote na kusababisha mabadiliko ya tabianchi. Wakati huo huo, kupanuka kwa biashara kulisababisha kufuatilia kwa uchoyo rasilimali za watu na za vitu za dunia nzima, na sasa kunahamia katika enzi ya mapinduzi ya akili bandia.
Utawala wa Magharibi juu ya ulimwengu, ulioanza na Mapinduzi ya Viwanda, unadhoofika sana tunapoingia karne ya 21. Ulimwengu wa siku zijazo utakuwaje? Kuinuka kwa Mashariki kunakuwa na jukumu kubwa katika kuuchora ulimwengu wa siku zijazo. Mapinduzi ya Viwanda, yaliyowezesha Magharibi kuutawala ulimwengu, yalikuwa mali ya Magharibi peke yake. Lakini mapinduzi ya akili bandia yanayochipuka sasa ni vigumu kuyawazia bila ushawishi wa Mashariki, kama China, Korea na Japani. Ikiwa Mapinduzi ya Viwanda yalikuwa “mapinduzi ya misuli”, mapinduzi ya akili bandia ni “mapinduzi ya akili”. Matokeo na tafsiri mbalimbali zinawezekana, lakini kuna jambo moja linalopita katika mapinduzi yote mawili. Nalo ni kuongezeka kwa tija kunakoambatana na kuzidi kwa pengo kati ya matajiri na maskini, yaani mgawanyiko wa ncha mbili wa jamii. Tutayakabili vipi mapinduzi ya akili bandia, yanayofananishwa na upanga wenye makali kuwili?